عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
715
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
الْمَدِينَةِ يَسْعى اى يسرع ثم قال : وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ - و بدانك اللَّه تواناى بيهمتاست ، و در كردگارى يكتاست ، و خدايى را سزاست ، كنندهء هر كار بسزا و نهندهء هر چيز بر جا ، و سازندهء هر چيز در هامتا . بو بكر نقاش گفت - ابراهيم ع نود و پنج ساله بود كه اللَّه وى را اين فرمود ، پيش از بشارت دادن به فرزند ، بود و پيش از فرو فرستادن صحف بوى ، و چون او را بشارت دادند به فرزند ، نود و نه ساله بود ، و چون او را فرزند آمد صد ساله بود و جفت وى ساره نود و نه ساله ، بيك سال ابراهيم مه بوده از ساره مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ الآية . . . - مثل در قرآن بر دو معنى است ، هر جا كه آن را جواب نيست مثل صفت است ، چنان كه گفت مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي . . . آن را جواب نكرد بمعنى صفت است ، و هر جا كه مثل گفت و آن را جواب داد ، چنانك اينجا ، مثل بمعنى شبه است . و در آيت اضمار است اى : ( مثل نفقة الذين ينفقون ) نمون نفقهء ايشان كه هزينه ميكنند بر غازيان ، و بر تن خويش در غزاها از بهر خدا ، كَمَثَلِ حَبَّةٍ برسان دانهء است كه از دست كارنده هفت خوشه روياند ، در هر خوشهء صد دانه ، چنانك يكى به هفتصد مىرساند ، رب العالمين با صدقهء بندهء مؤمن كه در راه خدا بود همين كند ، يكى به هفتاد رساند وز هفتاد به هفتصد وز هفتصد به آنچه كس نداند مگر اللَّه اينست كه رب العزة گفت : وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ - اهل معانى گفتند - اختلاف جزاء اعمال بندگان دليل است ، بر اختلاف اعمال ايشان و تفاوت نيات در آن ، هر چه مخالفت نفس در آن تمامتر و اخلاص در آن بيشتر و رضاء خدا به آن نزديكتر ، جزاء آن نيكوتر و تمامتر ، ازينجاست كه جزاء اعمال جايى عَشْرُ أَمْثالِها گفت ، جايى « سبعمائة » ، جايى أَضْعافاً كَثِيرَةً . و خلاف نيست كه نيّت و اخلاص سابقان در طاعت تمامتر است از نيت و اعمال مقتصدان ، و نيّت مقتصدان تمامتر از نيت ظالمان ، پس جزاء ايشان لا محالة تمامتر بود از جزاء اينان . ضحاك گفت - من اخرج درهما من ماله ابتغاء مرضات اللَّه فله فى الدنيا بكل درهم سبعمائة درهم خلفا عاجلا و الفا الف درهما يوم القيمة وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ - وسع كل شىء رحمة و علما ، اللَّه فراخ رحمت است و همه دان .